हरी नारायण आपटे

मराठी साहित्यातील प्रतिभावान कादंबरीकार, पत्रकार - नारायण हरी आपटे यांना जयंतीनिमित्त विनम्र अभिवादन!

आज ११ जुलै रोजी मराठी साहित्य, पत्रकारिता आणि चित्रपटसृष्टीत ज्यांनी आपल्या लेखणीने मोलाचे योगदान दिले, अशा एका महत्त्वाच्या व्यक्तिमत्त्वाचा जन्मदिन आहे - ते म्हणजे आपले लाडके नारायण हरी आपटे, ज्यांना 'नानासाहेब आपटे' या नावानेही ओळखले जाते! 

११ जुलै १८८९ रोजी सांगली जिल्ह्यातील सामदोळी या गावी जन्मलेले नारायण हरी आपटे, १९ व्या शतकातील महाराष्ट्रातील समाजसुधारणा चळवळी आणि लेखक हरी नारायण आपटे यांच्या प्रभावाखाली आले. त्यांनी आपल्या कथांमधून मराठी मध्यमवर्गीय कुटुंबांचे दैनंदिन जीवन, सामाजिक आणि ऐतिहासिक विषय अतिशय प्रभावीपणे मांडले.

त्यांच्या साहित्यसेवेची सुरुवात १९०९ मध्ये झाली, जेव्हा त्यांची पहिली लघु कथा 'करमणूक' मासिकात प्रकाशित झाली. त्याच वर्षी त्यांची पहिली कादंबरी 'अजिंक्यतारा' प्रकाशित झाली. १९६२ मध्ये प्रकाशित झालेली 'जावयाचा जीवनधर्म' ही त्यांची अखेरची कादंबरी. त्यांनी सामाजिक, उपदेशात्मक आणि ऐतिहासिक अशा विविध प्रकारच्या कादंबऱ्या लिहिल्या. 'पहाटेपूर्वीचा काळोख', 'भाग्यश्री', 'हृदयाची श्रीमंती', 'न पटणारी गोष्ट' या त्यांच्या विशेष गाजलेल्या कादंबऱ्या आहेत. 'बनारसी बोरे' आणि 'आराम विराम' हे त्यांचे कथासंग्रहही लोकप्रिय आहेत, तर 'सुखाचा मूळमंत्र' आणि 'गृहसौख्य' यांसारखी त्यांची उपदेशपर पुस्तकेही खूप वाचली गेली.

नारायण हरी आपटे हे केवळ कादंबरीकार नव्हते, तर एक सक्रिय पत्रकार आणि संपादकही होते. त्यांनी 'किर्लोस्कर खबर' चे सह-संपादक म्हणून काम केले. १९१३ मध्ये त्यांनी 'अजिंक्यतारा पुस्तकलाय' हे प्रकाशनगृह सुरू केले. १९१५ मध्ये त्यांनी 'आल्हाद' आणि त्यानंतर 'मधुकर' ही साहित्यिक व राजकीय मासिके सुरू केली. १९२० मध्ये 'श्रीनिवास मुद्रणालय' आणि १९२४ मध्ये 'आपटे अँड कंपनी' हे प्रकाशनगृह स्थापन करून त्यांनी मराठी प्रकाशन व्यवसायातही महत्त्वाचे योगदान दिले.

चित्रपटसृष्टीतही त्यांनी पटकथा लेखक म्हणून काम केले. त्यांच्या अनेक कथा आणि कादंबऱ्यांवर आधारित चित्रपट तयार झाले, ज्यात 'सावकारी पाश', 'दुनिया न माने' (हिंदी) / 'कुंकू' (मराठी) यांसारख्या गाजलेल्या चित्रपटांचा समावेश आहे.

१४ नोव्हेंबर १९७१ रोजी सातारा जिल्ह्यातील कोरेगाव येथे त्यांचे निधन झाले असले, तरी त्यांनी आपल्या लेखणीतून मराठी साहित्य आणि समाजमनावर खोलवर प्रभाव टाकला. त्यांचे कार्य हे आजही अनेक साहित्यप्रेमींना प्रेरणा देत आहे.

त्यांच्या जयंतीनिमित्त, आपण या बहुमोल साहित्यिकाला, ज्यांनी आपल्या शब्दांतून महाराष्ट्रातील जीवनदर्शन घडवले, त्यांना विनम्र अभिवादन करूया!